Adaçayları (Salvia spp)






Adaçayı bitkisi Latince adı ile “Salvia cinsi Ballıbabagiller (Lamiaceae) Familyasına ait aromatik bitkilerdir. Dünyada yaklaşık 900 türle temsil edilir ve çeşitlilik merkezleri Amerika, Güney Amerika, Doğu ve Güneybatı Asya olarak bilinir. Anadolu coğrafyası, Asya bölgesindeki 95’e yakın tür ve tür altı birey,  54’e yakın Endemik tür,  % 51’e varan  endemizm oranı ile önemli bir bölgede bulunur.

Salvia” kelime kökenini “iyileştiren, iyi gelen, sağlıklı” anlamına gelen  Latince “salvere”‘den alır. Hoş kokulu bu bitki türlerinin sakinleştirici, yorgunluk giderici özelliği yüzyıllardır bilinmektedir. Ayrıca yapılan bilimsel çalışmalar antioksidan, antibakteriyel, antidiyabetik ve antitümör etkinin yanı sıra hafıza üzerinde de olumlu etkilerinin olduğunu göstermiştir. Alternatif Tıp, Eczacılık, Parfüm ve Kozmetik alanlarında çeşitli şekillerde kullanılmaktadır. Çiçekleri gösterişli, hoş kokulu olan bu cinsin bitkileri; arıcılık alanında da önemli bir yere sahiptir.

Çalı şeklinde veya otsu, tek yıllık veya çok yıllık formlarında olabilirler Gövde genellikle diktir ve üzerindeki tüylerde salgı bezi bazen bulunur bazen bulunmaz. Çiçekleri genellikle gövde üzerinde halka şeklinde dizilerek küme oluştururlar bu yapıya “vertisillat” denir. Bu kümedeki çiçek sayısı 1‘den 40’a kadar olabilir. Çanak yapraklar yani “kaliks” çansı, tüpsü veya hunimsi olabilir.  Taç yapraklar yani ”korolla” iki dudaklı yapıdadır. Üst dudak oraksı şekilde tek bir parça olurken alt dudak üç parçalıdır. Taç yaprak renkleri beyaz, sarı, mavi, mor veya lila renklerinde olabilir.

Türkiye’de yetişen endemik adaçayı türlerinin büyük kısmı ıran – Turan ve Akdeniz fitocoğrafik bölgelerinde dağılım gösterir. Geriye kalan türler ise hemen hemen her bölgede yayılış gösterirler. Turkiye’deki Salvia turleri uzerine yapılan guncel taksonomik revizyon calışmasına gore ülkemizin Akdeniz ve Ege Bolgelerinde 60 takson yetişmektedir. Bu taksonlardan 32 tanesi endemik, 5 tanesi endemik olmayan nadir ve geriye kalan 23 takson ise geniş yayılışlıdır.

Türkiye Endemikleri Kırmızı Listesine ve yeni yapılan çalışmaları ile ülkemizdeki Salvia türlerinin IUCN tehlike kategorilerine göre dağılım şöyledir. Yaklaşık olarak göre 10 tür CR (Critically Endangered) Kritik düzeyde tehlikede, 13 tür  EN (Endangered) Tehlikede, 20 tür VU (Vulnerable) Duyarlı, 9 tür NT (Near Threatened) Tehdite yakın ve 2 tür LC (Least Concern) Düşük önceliklidir. Türlerin varlığını sürdürmesine ilişkin başlıca tehditler; insan faaliyetleri sonucu habitaların yok edilmesi, tarla açma ve yol genişletme çalışmaları, ayrıca  kentleşme, kirlilik ve baraj inşaatlarıdır. 

 

Türkiye'deki Salvia türleri aşağıdadır:

 

Salvia absconditiflora Salvia cilicica Salvia macrosiphon Salvia sericeo-tomentosa
Salvia adenocaulon Salvia cryptantha Salvia microstegia Salvia smyrnaea
Salvia adenophylla Salvia cyanescens Salvia modesta Salvia spinosa
Salvia aethiopis Salvia dichroantha Salvia montbretii Salvia staminea
Salvia albimaculata Salvia divaricata Salvia multicaulis Salvia suffruticosa
Salvia amplexicaulis Salvia eriophora Salvia napifolia Salvia sylvestris
Salvia anatolica Salvia euphratica Salvia nemorosa Salvia syriaca
Salvia aramiensis Salvia forskahlei Salvia nutans Salvia tchihatcheffii
Salvia argentea Salvia freyniana Salvia nydeggeri Salvia tigrina
Salvia aristata Salvia frigida Salvia odontochlamys Salvia tobeyi
Salvia atropatana Salvia fruticosa Salvia officinalis Salvia tomentosa
Salvia aucheri Salvia glutinosa Salvia pachystachys Salvia trichoclada
Salvia aytachii Salvia halophila Salvia palestina Salvia verbenaca
Salvia ballsiana Salvia haussknechtii Salvia pilifera Salvia vermifolia
Salvia blepharochlaena Salvia hedgeana Salvia pinnata Salvia verticillata
Salvia brachyantha Salvia heldreichiana Salvia pisidica Salvia virgata
Salvia bracteata Salvia huberi Salvia poculata Salvia viridis
Salvia cadmica Salvia hydrangea Salvia pomifera




© www.turkiyebitkileri.com - Tüm Hakları Saklıdır.